Livre
Néerlandais

De plaag : het stille knagen van schrijvers, termieten en Zuid-Afrika

De plaag : het stille knagen van schrijvers, termieten en Zuid-Afrika

Titre
De plaag : het stille knagen van schrijvers, termieten en Zuid-Afrika
Auteur
David Van Reybrouck
Langue
Néerlandais
Éditeur
Amsterdam: Meulenhoff, 2002
301 p.
ISBN
90-290-7060-9

Commentaires

De historicus op reis

Het vertrekpunt van De plaag is een beschuldiging: Maurice Maeterlinck zou zich in 1926, in zijn La vie des termites, aan plagiaat hebben bezondigd. Hij zou hebben gestolen bij de Zuid-Afrikaanse schrijver en natuuronderzoeker Eugène Marais, die kort voor de verschijning van La vie des termites een reeks artikelen over Die siel van die mier in het weekblad Die Huisgenoot had gepubliceerd. De beschuldiging is niet nieuw. Marais uitte ze al in 1927 en vanaf de jaren zestig werd zij zowel in de aan de Belgische als aan de Zuid-Afrikaanse auteur gewijde literatuur opnieuw ter sprake gebracht. Maar de affaire bleef met een waas van geheimzinnigheid omgeven.

Dat is merkwaardig. De vermeende letterdief won immers - in 1911 - de Nobelprijs en zijn werk behoort sinds lang tot de canon van de symbolistische kunst. Niet ten onrechte: geïnitieerd in de 'hogere wereld' door de Parijse dandy Villiers de l'Isle-Adam werd Maeterlinck de belichaming van het naar 'onzichtbare goedheid' en 'inn…Lire la suite

Het vermeende plagiaat van Maeterlinck

Niemand minder dan de Belgische Nobelprijswinnaar Maurice Maeterlinck zou plagiaat hebben gepleegd. Dat beweerde tenminste de Zuid-Afrikaanse schrijver Eugène Marais, dichter, morfineverslaafde en termietenkenner, in het voorwoord van Die Siel van die Mier (1934), een uiteenzetting over de Zuid-Afrikaanse termiet. Marais' beschuldiging leidde in heel Zuid-Afrika tot verontwaardigde reacties. Maurice Maeterlinck was in die tijd een gevierd schrijver, de toekenning van de Nobelprijs voor Literatuur in 1911 had hem wereldberoemd gemaakt. De prijs was echter de bekroning geweest van een literair oeuvre dat zich niet verder zou ontwikkelen. Sinds 1900 legde Maeterlinck zich meer en meer toe op het schrijven van filosofische en natuurwetenschappelijke essays met metapsychische en metafysische tendensen. Hij schreef boekjes over het leven van de bijen, de bloemen, de apen en de termieten. Het door Marais gewraakte boekje, La Vie des Fourmis, verscheen in 1930.

Dat een Nobelprijs…Lire la suite

De Termieten na de Apartheid

Maurice Maeterlinck (1862-1949), de enige Belg die ooit de Nobelprijs literatuur kreeg maar wiens werk grotendeels in de vergetelheid is geraakt, speelt de hoofdrol in het reportageboek De Plaag van David van Reybrouck. Maeterlinck zou plagiaat hebben gepleegd toen hij La vie des Termites (1926) schreef.Guido Eekhaut

Het slachtoffer van dat plagiaat was de Zuid-Afrikaanse schrijver, natuurkenner, opiumverslaafde en algeheel onfortuinlijk avonturier Eugène Marais (1871-1936), die min of meer deskundig het leven van mieren, termieten maar ook van veel andere dieren had bestudeerd en erover had geschreven. Diegene die in dit boek uitvoerig over de wandaad bericht en daarvoor enige tijd in Zuid-Afrika rondzwierf is David Van Reybrouck (1971), archeoloog en cultuurhistoricus (zoals op de achterflap van zijn boek staat) maar ook freelance journalist voor De Morgen.

Tot daar de acteurs in dit reisverhaal en sociaal drama. Want Van Reybrouck gaat weliswaar op stap om de waarheid achter het plagiaatverhaal te onderzoeken, maar uiteindelijk komt hij thuis met een politiek verslag, een stukje wereldvisie, zelfs een aangenaam lezend verhaal. De literaire onderzoeker moet gaandeweg plaats maken voor de reiziger die een andere cultuur uit eerste hand ervaart, wat niet zonder pijnlijke ontdekkingen gesc…Lire la suite

Met Maeterlinck naar Zuid-Afrika

Gentenaar Maurice Maeterlinck, de enige Belg die ooit de Nobelprijs voor literatuur kreeg, was polyvalent. Niet alleen schreef hij een reeks literaire werken -- die niet meer gelezen worden -- maar ook enkele merkwaardige studies over insecten. Bij het schrijven van zijn boek over de termieten zou hij plagiaat gepleegd hebben. De Leuvense archeoloog en cultuurhistoricus David Van Reybrouck (30) ging op zoek naar de waarheid.

GENT

Maurice Maeterlinck publiceerde in 1926 een boek over La vie des termites . Een jaar later beweerde de Zuid-Afrikaanse dichter en amateur-bioloog Eugène Marais dat onze Maurice zijn ideeën gepikt had.

Of Maeterlinck met dit boek een bijdrage aan de wetenschap wilde leveren, is zeer de vraag. In een brief uit die tijd bekende hij dat hij de plastische, poëtische interpretatie belangrijker vond dan de wetenschappelijke details. Hij schreef zijn boek overigens zonder dat hij één termiet gezien had. Hij kende ze alleen uit andermans boeken.

De vraag is dus veeleer of hij in zijn slordigheid vergeten was Marais te vermelden. Of had hij zich niet belachelijk willen maken door een ,,stomme'' titel als Die Huisgenoot -- het weekblad waaraan Marais meewerkte te citeren? Zo'n onderwerp lijkt alleen geschikt voor een niet al te lang artikel in een gespecialiseerd tijdschrift.

De Leuvense wetenschapper David Van Reybrouck schreef er een boek van 300 bladzijden o…Lire la suite

Pleegde Maeterlinck plagiaat? ?

OPHEFMAKEND BOEK OVER NOBELPRIJSWINNAAR

Bewijzen werden tot nu toe niet gegeven. Ik heb ze gezocht.

Literaire eersteling van jonge Brugse archeoloog

Het literaire debuut van de Brugse archeoloog David Van Reybrouck (30) werd boven de doopvont gehouden in het Gentse Museum Arnold Vander Haegen waar het privé-archief van Maurice Maeterlinck is ondergebracht. In De Plaag probeert hij Belgiës enige Nobelprijswinnaar te ontmaskeren als een beoefenaar van plagiaat. Moeite heeft hij zich niet bespaard. Zo toerde hij een maand lang langs en in godvergeten Zuid-Afrikaanse oorden.

BRUGGE/GENT

Spijts je vele omzwervingen klink je nog altijd verrassend Brugs.

David Van Reybrouck: Brugge is altijd mijn biotoop geweest. In Assebroek opgegroeid, veel vrienden gemaakt. Met een aantal van hen ben ik in 1998 op skireis naar Cavalese geweest, een helaas bekende dramatische episode die mij nadien niet meer heeft losgelaten. Ik draag dit boek trouwens op aan mijn v…Lire la suite

Nadat Eugène Marais in 1925 een overzichtsartikel over termieten in het weekblad 'Die Huisgenoot' had gepubliceerd, zou Maurice Materlinck, de enige Belgische schrijver die ooit de Nobelprijs mocht ontvangen, hem het jaar daarop geplagieerd hebben in zijn La vie des termites. David van Reybrouck, archeoloog van opleiding, bijt zich vast in de zaak en gaat met een gedrevenheid die vaak aan het ongelooflijke grenst, op zoek naar gegevens die de waarheid of onwaarheid van de beschuldiging aan het adres van Maeterlinck moeten aantonen. "Achter elke deur schuilen nieuwe deuren", noteert hij op zeker ogenblik: telkens hij als onderzoeker meent een stap dichter te zijn gekomen bij de ontrafeling van de vraag waar alles rond draait, zijn er weer andere gegevens die opduiken en vooraf vermoede zekerheden weer op de helling zetten. Van Reybrouck gaat in Marais' geboorteland Zuid-Afrika spreken met prominenten uit de wereld van de cultuur, hij pluist de archieven uit, maar een definitief …Lire la suite
'De plaag' is een boek dat tot stand kwam met steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek. Auteur Van Reybrouck (1971) is archeoloog en cultuurhistoricus en werkt aan de universiteit van Leuven. Dit geeft al aan om wat voor boek het gaat: het boek zit tussen een roman en een journalistiek verslag in (de auteur geeft ook aan dat hij wat literaire ingrepen heeft gedaan waardoor het geen puur journalistiek verslag is). Zoals de ondertitel aangeeft, gaat dit boek in op de wereld van de termieten én op twee schrijvers die beiden over termieten schreven: Eugène Marais, Zuid-Afrikaans dichter, en Maurice Maeterlinck, de Belgische auteur. Maeterlinck zou zich schuldig hebben gemaakt aan plagiaat van Marais. De schrijver wil dit uitzoeken en gaat onderzoek doen in Zuid-Afrika. Daar raakt zijn onderzoek verweven met de politieke werkelijkheid van Zuid-Afrika. Door al deze invalshoeken komt het boek vrij verwarrend over. De auteur is zonder twijfel erudiet, etaleert veel ken…Lire la suite

À propos de David Van Reybrouck

David Grégoire Van Reybrouck, né à Bruges le 11 septembre 1971, est un scientifique, historien de la culture, archéologue et écrivain belge d'expression néerlandaise.

Il a obtenu plusieurs grands prix littéraires.

Biographie

David Van Reybrouck a grandi en Flandre-Occidentale à Assebroek (Bruges) dans une famille catholique possédant une culture littéraire.

Un de ses grands-pères, Grégoire De Bouvere, fortement inspiré par la Jeunesse ouvrière chrétienne (JOC) où il militait, travaillait comme relieur chez l'éditeur brugeois Desclée de Brouwer. Chez son grand-père Van Reybrouck, David trouva de quoi apaiser sa soif de lecture, entre autres de nombreux livres édités par le Davidsfonds.

Son père, Dirk Van Reybrouck (1939-2006), fut ingénieur des chemins de fer et travailla de 1962 à 1966 pou…En lire plus sur Wikipedia